Lompat ke isi

Suku Hulontalo

Lonto Wikipedia, ensiklopedia pereyi bahasa Hulontalo

Suku Hulontalo yito suku tuwawu taa hitolawa to tilayo lo Pulau Sulawesi sambe ode Teluk Tomini wawu daerah to sipatanaliyo. Data lo sensus penduduk taawunu 2010, populasi suku Hulontalo mo'oma 1.251.494 lota meyalo 0,53% monto total lo tuwango lipu lo Indonesia.

Istilah

[boli'a | boli'a bungo]
Sultan Gorontalo terakhir, Ti Tulutani Zainal Abidin Monoarfa (duduk sebelah kiri)

Hulontalo yito, asaliliyo lonto Hulontalangi, de'uyito-yito tanggulo lo tala tuwawu tulutaani to Hulontalo. Ngopohiyaliyo ma'o woluwo olo tuladu u lo caatati asali liyo lo tanggulo "Hulontalo" bo delo:

  • Hulontalangi u o ma'ana "Lembah Mulia".
  • Hulontalangi asali liyo londo duulo tahe: "Huluntu" de'uyito "lembah" wawu "Langi" de'uyito "Mulia".
  • Hulontalangi u o ma'ana "Daratan yang Tergenang ", Londo tahe botiye sambe "Hulontalangi" tilanggula liyo " huntu u langi - langi lo taluhu", u lowali cilita u tutuyuta mayi londo mulo sambe masaatiya to ra'ayati lo Hulontalo.
  • Hu'idu Totolu, meyalo "Tiga Gunung" Wanu Mololohe mola sejarah liyo, to Hulontalo woluwo totolu hu'idu u ma woluwo mayilo hiihewo da'a, de'uyito-yito : Hu'idu Malenggalila, hu'idu Tilonggabila ( masatiya maa tilanggulaliyo Tilongkabila), waw hu'idu tuwewu u ja'o tangguliyo
  • Pogulatalo, meyalo "Tempat Menunggu"
  • 'Pogulatalo" lo hiihewo ma'o lobooli'a lowali "Hulatalo". Hulu'a Lo Tola, u ma'ana liyo "Tempat Perkembangbiakan Ikan gabus ,( tambaati pohala'a liyo lo Tola)" Pentadu lo Hulontalo biasa liyo mowali bundo wanu odungga lo woti u hetanggula liyo Hulu'a lo tola meyalo tambaati pohala'a liyo lo Tola Hulontalo, ilodungga lo metatesis de'uyito booli'a lo polanggulo ilo sababuwa liyo pilotuulo'a liyo lo hurupu mealo tahe to wulito Sababu susa liyo molapali tahe "Hulontalo", Walanda mo lapali Hulontalo lowali 'Gorontalo", huruf h yilapali liyo g molu'oyo,meyalo zachte g)
Tihi lo Kesultanan Hulontalo u masatiya tanggu-tanggulo Masjid Agung Baiturrahim, to Kota Gorontalo

Masyarakati suku lo Hulontalo mayoritasiliyo yito pemeluk agama Isilamu u ta'ati.[1][2] Agama Isilamu motoheto da'a dihu-dihu to masyarakati suku lo Hulontalo. Mohelungolo tradisi adati suku lo Hulontalo ontonga daadata unsur lo Isilamuliyo. Bo ngo'idi masyarakati suku lo Hulontalo u memeluk agama to diluari lonto agama Isilamu, madelo Kristen Protestan wawu uwewo liyo ma'o. To masyarakati suku lo Hulontalo, adati bileheliyo lali tuwawu kehormatan (adabu), norma, sambe lali pedomani todelomo pelaksanaan pemerintahan. Utiye ninisbati todelomo tuwawu lumadu "Adati Tunuhiyo Sara" wawu "Sara Tunuhiyo Kitabullah".[3][4] Arati lonto lumadu botiye uwito adati pona-pona'o dadasari to sara (aturangi), wawu aturangi botiye musi dadasari to Kitabu Suci Al-Qur'an.[5] Wanu odito mowali pahamiyolo wanu sendi-sendi lo tutumuliyo lo masyarakati lo Hulontalo uwito polu-polu lo nilai-nilai agamais wawu aturangi nilai-nilai u luhur.[6]

Soni budaya

[boli'a | boli'a bungo]

Arsitektur

[boli'a | boli'a bungo]
Bele Adati lo Hulontalo Dulohupa
  • Bele adati Dulohupa. Bele adati tradisional suku lo Hulontalo masyahuru wolo tanggulo Dulohupa. Dulohupa biasaliyo hepohunaliyo to'u moambuwa momusyawara lo keluarga kerajaan to sembo boyito. Bele Dulohupa bilonguliyo lonto papani umopiyohu wawu watowatopo pawodu, modelliyo bele molanggato. Bele adati Dulohupa donggo mowali odungga to mohelungolo kecamatan to provinsi lo Hulontalo.[7][8]
  • Bele adati Bandayo Poboide. Uwewoliyo ma'o monto Dulohupa, donggo woluwo tuwewu bele adati suku lo Hulontalo, deuwitoliyo bele adati Bandayo Poboide. Bo bele adati Bandayo Poboide botiye ngope'e dila odungga to nga'ami daerah lo Hulontalo. Tuwewu-tuwewulo bele adati Bandayo Poboide u donggo woluwo uwitoliyo to dimuka lo kantori li Bupati lo Hulontalo to Jl. Jenderal Sudirman, Limboto.[9][10]

Referensi

[boli'a | boli'a bungo]
  1. Tan, Khee Giap; Amri, Mulya; Low, Linda; Tan, Kong Yam (2013). Competitiveness Analysis and Development Strategies for 33 Indonesian Provinces (dalam bahasa Inggris). World Scientific. ISBN 9789814504867.
  2. Harry Aveling & Damien Kingsbury (2014). Autonomy and Disintegration in Indonesia. Routledge. ISBN 1-1364-9809-5.
  3. Profil hak asasi manusia Indonesia (dalam bahasa Indonesia). Direktorat Sistem Informasi Hak Asasi Manusia, Direktorat Jenderal Perlindungan Hak Asasi Manusia, Departemen Hukum dan Hak Asasi Manusia. 2006.
  4. Statistik, Indonesia Badan Pusat (2002). Profil kependudukan [nama propinsi] tahun 2000: Gorontalo (dalam bahasa Indonesia). Badan Pusat Statistik. ISBN 9789795989806.
  5. Statistik, Indonesia Badan Pusat (2002). Profil kependudukan [nama propinsi] tahun 2000: Gorontalo (dalam bahasa Indonesia). Badan Pusat Statistik. ISBN 9789795989806.
  6. Niode, Alim S. (2007). Gorontalo: perubahan nilai-nilai budaya dan pranata sosial (dalam bahasa Indonesia). Pustaka Indonesia Press.
  7. "Salinan arsip". Diarsipkan dari versi asli tanggal 2018-02-18. Diakses tanggal 2018-02-18.
  8. Azhar, Rosyid A. Asril, Sabrina, ed. "Pemangku Adat Gorontalo Satukan Persepsi Pemberian Gelar Adat". Kompas.com (dalam bahasa Inggris). Diakses tanggal 2018-02-18.
  9. Syamsidar (1991). Arsitektur tradisional daerah Sulawesi Utara (dalam bahasa Indonesia). Departemen Pendidikan dan Kebudayaan, Direktorat Jenderal Kebudayaan, Direktorat Sejarah dan Nilai Tradisional, Proyek Inventarisasi dan Pembinaan Nilai-Nilai Budaya.
  10. "Rumah Dolohupa dan Bandayo Pomboide, Rumah Adat Gorontalo". Kamera Budaya. Diarsipkan dari versi asli tanggal 2023-01-18. Diakses tanggal 2018-02-18.