Lompat ke isi

Tilalade

Lonto Wikipedia, ensiklopedia pereyi bahasa Hulontalo

Tilalade (Ipomoea pes-caprae) de'uyito-yito ngojenis pilomulo motialapo u wamba'o hemotapu to pentadu oo hungayo. lowali pilomulo wunemo tiyo otawa lowalu tapak kuda. tanggulo ilmiahliyo mengacu ode bentuk lo patawa lodunguliyo bo odelo lu'obu batade.

Tanggulo to lipu-lipuwalo

[boli'a | boli'a bungo]

Pilomulo botiye otawa wolo tilolahepa lo tanggulo to Indonesia. odelo, batata pantai Manado, Sulawesi Utara, daun katang Bahasa Melayu, tangkatang Bahasa Madura, katang-katang Bahasa Bali, andali arana Kepulauan Talaud, dalere Kepulauan Sangir wawu Suku Alifuru, watata ruruan, daredei, dolodoi, kapu ne ruruan, kaput i lawanan, watata Alifuru, Maluku, Sulawesi Utara, tiladede Bahasa Gorontalo, bulalingo Buol, alere Suku Bare'e, leleri Bahasa Makassar, lalere Bahasa Bugis, mari-mari Amahai, wedor, wedule Hitu, wedule Haruku, ngemir gamir Suku Marind, dan loloro Halmahera Utara, Laklaku Dawan Timor Barat.

Deskripsi

[boli'a | boli'a bungo]

Tilalade de'uyito-yito sejenis pilomulo u milasoliyo todelomo familia Convolvulaceae u batangiyo mobata wolo hayaiyo mo'oma 30 meteri, motia'alapo to tudu lohuta wolo warna batangiyo moyidu monto-monto sakulatiya wawu o wuwa'ato to timi'idu lo ruasiliyo; batangiyo hemopoluala tangi moputi'o. nope'e-ngope'e, liana pilomulo botiye motilibudu. Dungiyo tuwau-tuwawu, dutuwaliyo pule-pulepe, o tango wolo hayaiyo 2–3 cm, o tangi moputi'o wawu lumuwalayi wanu punggelo. Dungiyo layito motilalito ode tuwawu lo sisiliyo, o variasi, motihululo putito, menjorong, motihululo, mengginjal. patawa lo dungoliyo hulululo motihaya'o, mohulodu, tuduliyo modipulato molilingga, dila o huwo'o, ujungiliyo wawu bungoliyo lotayade, warnaliyo moyidu, wawu tunggiliyo rata. Bungaliyo majemuk, mowali tuwawu bungaliyo meyalo leb ma'o . Bungaliyo odelo corong, warnaliyo layilowumu. Panggeyango bungaliyo hayaiyo 3–16 cm dungo kelopak dila sama, motialipo, mahkotaliyo mencorong, layilowumu sambe layilowumu monto-monto melamo. Hungoliyo maso-maso bungo motibuta'o (dehiscent) bo odelo kapsul bundar sambe paya-payadu wolo wopato botuliyo warna moyitomo wawu o huwo'o rapat, mobango, wawu warnaliyo sakulati.

Loladu wawu habitat

[boli'a | boli'a bungo]

Tilalade oluwo loladiyo u pan-tropis. Tiyo mowali motapu to Asia Tenggara ngoilaya'o pentadu tropis, maso-maso Indonesia. Tilalade habitatliyo wolo tumuliyo tohila-hilaliyo to pentadu meyalo yo huta hebotu-botuwa wawu wanto-wantohe hungayo. layito, tiyo tumulo bo to dibalaka lo garisi lo lalabu wawu woti to pentadu. Tumulo olo to tuduliyo, ngohilayao bihu dalalo wawu tanggi, sampe langgatiyo 800 m. Tilalade olo ngope'ngope'e moheuto nga'amila pentadu waolo batangiyo moluluwalo, mohaya'o wawu dadata dungiyo,

Menurut tuladu taksonomis hale loladu wala'o spesies tilalade botiya, duluwo wala'o jenis ilotawa lo ngolo lota penulis penulis de'uyito-yito I. pes-caprae ssp. pes-caprae u wolowo bulango lo dungiyo modelomo, wawu I. pes-caprae ssp. brasiliensis woluwo takik to tunggiliyo lo dungiyo. duduluwolo woluwo to Indonesia, eleponu wala'o jenis u pulitiyo bo iloawa lonto Sumatera Barat wawu Pulau Krakatau

Manfaati wawu Hunaliyo

[boli'a | boli'a bungo]

Masyarakt lo kambungu yakini tilalade woluwo sifati u mopu huhulo, pencahar laxative wawu astringen. dabo , tilalade woluwo sifati u bubulemenga, de-uyito-yito sifati u mopatu wawu rasaliyo u mololowango mo pa'ato ngope'e. Masayarakat hepopohunawa lo tilalade botiye u mohunemo konstipasi; wanu wuntapolo sama-sama wolo botu lo luhuto, tiyo mowali mohunema lilintolo ombongo wawu mongongoto. Masyarakat Semenanjung Malaya hepopohunawa lo pilomulo botiye u mencengah matango wanu i'iyo lo tahi. Tilalade ulauwalo lo yinulo bongo heparcaya mowali mohunemo lintidu wawu mopolinggu bohe. hunaliyo uwewo mohunema wongolo. wuwaatiyo olo o khasiyati u mohunema pongintololo, mencegah bengkak air (oedema), wawu masala lo ginjal.

Referensi

[boli'a | boli'a bungo]